Biecz – Muzeum Ziemi Bieckiej

Biecz, nazywany małopolskim Krakowem, kryje w swoich renesansowych kamienicach muzeum rozłożone na kilka zabytkowych obiektów. Muzeum Ziemi Bieckiej to nie jedna wystawa w jednym budynku, ale cztery odrębne lokalizacje połączone wspólną historią tego niewielkiego miasteczka. Zwiedzanie każdego z nich to osobna opowieść – od średniowiecznych lochów po historię aptekarstwa, od wybitnych postaci regionu po dawne rzemiosła.

Samo rozproszenie ekspozycji sprawia, że zwiedzanie staje się spacerkiem po zabytkowej starówce.

Historia muzeum i jego siedziby

Muzeum powstało w 1953 roku z inicjatywy lokalnych historyków i pasjonatów działających w strukturach PTTK. Początkowo funkcjonowało jako Muzeum Regionalne w Bieczu, a obecną nazwę przyjęło w 2003 roku, w pięćdziesiątą rocznicę powstania. To jedno z najstarszych muzeów w południowo-wschodniej Polsce, choć niewielu o tym wie.

Wszystkie oddziały mieszczą się w autentycznych zabytkach – renesansowych kamienicach, średniowiecznych basztach i lochach. Nie ma tu nowoczesnych pawilonów wystawowych. Zwiedzasz miejsca, które same w sobie są eksponatami, z zachowanymi portalami z XVI wieku, sgraffitami na elewacjach i autentycznymi więziennymi celami.

Kromerówka – historia miasta i wielkich postaci

Renesansowa kamienica z 1519 roku przy ulicy Kromera to główna siedziba muzeum. Budynek należał niegdyś do bogatej rodziny kupieckiej Chodorów – na portalu z epoki budowy widnieje data i znak własnościowy tej rodziny. W XVII wieku kamienicę przejął Jan Januszowicz, wybitny poeta mieszczański, który w 1612 roku gruntownie ją przebudował.

Wewnątrz znajdziesz ekspozycje poświęcone historii Biecza i całego regionu. Dwa najważniejsze działy biograficzne dotyczą Marcina Kromera – historyka, geografa i biskupa warmińskiego – oraz Wacława Potockiego, jednego z najważniejszych polskich poetów barokowych. Obaj związani byli z Bieczem, a ich dorobek wykracza daleko poza lokalne znaczenie.

Kamienica zachowała wiele oryginalnych elementów architektonicznych z renesansu. Samo zwiedzanie budynku pozwala poczuć atmosferę dawnego mieszczańskiego domu.

Dom z Basztą – aptekarstwo i dawne rzemiosła

Kolejna zabytkowa kamienica z 1523 roku stoi przy ulicy Węgierskiej, tuż przy kościele Bożego Ciała. Znana jest jako „Stara Apteka”, bo właśnie tutaj w 1557 roku Marcin Rokicki założył pierwszą aptekę na Podkarpaciu. Budynek przylega do baszty obronnej zwanej rajcowską i ma piękną renesansową attykę oraz fryz sgraffitowy zdobiący zewnętrzną elewację.

Główna ekspozycja to historia aptekarstwa i aptek w Polsce południowo-wschodniej. Na parterze baszty zobaczysz zrekonstruowaną aptekę z oryginalnymi przyborami aptekarskimi, słoikami, wagami i narzędziami. Wystawa pokazuje, z jakich roślin i zwierząt wyrabiano dawne lekarstwa – to fascynujący wgląd w medycynę sprzed wieków.

Oprócz aptekarstwa w Domu z Basztą znajdują się ekspozycje dotyczące dawnej muzyki oraz rzemiosła artystycznego. W baszcie rajcowskiej mieści się wystawa etnograficzna poświęcona rzemiosłu Biecza i regionu – możesz tu zobaczyć, jak wyglądała praca dawnych cechów i warsztatów.

W 2024 roku w Domu z Basztą otwarto nową galerię malarstwa bieckiego, która poszerza stałą ofertę wystawienniczą muzeum.

Turma pod wieżą ratuszową – średniowieczne lochy

To chyba najbardziej klimatyczne miejsce w całym muzeum. Turma to średniowieczne więzienie zlokalizowane w przyziemiu XVI-wiecznej wieży ratuszowej. Nazwa „turma” pochodzi od łacińskiego określenia więzienia.

Schodzisz do autentycznych lochów, gdzie przetrzymywano skazańców przed wykonaniem wyroku. Na ścianach zachowały się wyryte przez więźniów kalendarze – świadectwo ich ostatnich dni. Ekspozycja prezentuje średniowieczne narzędzia tortur i egzekucji. Podobno można tu spotkać kata – prawdopodobnie w formie manekina lub inscenizacji.

To nie jest miejsce dla osób wrażliwych, ale daje realistyczny obraz tego, jak wyglądał wymiar sprawiedliwości w dawnych czasach.

Baszta Kowalska – harcerstwo i malarstwo

Baszta Kowalska, zwana też Plebańską, to element średniowiecznych murów obronnych Biecza od strony północnej. W latach 90. XX wieku została w dużym stopniu zrekonstruowana i przekazana na cele muzealne.

Obecnie mieści się tu wystawa poświęcona historii harcerstwa bieckiego od 1911 roku do czasów współczesnych – ciekawy temat dla osób zainteresowanych ruchem skautowym. Dodatkowo galeria prezentuje malarstwo i grafiki Heleny i Juliusza Krajewskich. W Baszcie organizowane są też wystawy czasowe.

Dla kogo jest to muzeum?

Muzeum Ziemi Bieckiej sprawdzi się przede wszystkim u miłośników historii regionalnej i architektury zabytkowej. Rodziny z dziećmi mogą mieć problem z najmłodszymi – ekspozycje są dość tradycyjne, a turma z narzędziami tortur raczej nie dla maluchów.

Jeśli interesujesz się historią aptekarstwa, medycyny czy dawnych rzemiosł – Dom z Basztą będzie strzałem w dziesiątkę. Dla fanów literatury polskiej warto zajrzeć do Kromerówki ze względu na ekspozycje o Kromerze i Potockim.

Całość zwiedzania to dobra opcja na deszczowe popołudnie albo jako uzupełnienie spaceru po Bieczu. Samo miasteczko ma mnóstwo zabytków – kolegiata, fragmenty murów obronnych, rynek z ratuszem – więc muzeum wpisuje się w szerszą wycieczkę.

Biecz bywa nazywany „małym Krakowem” ze względu na liczbę zabytków – w województwie małopolskim ustępuje pod tym względem tylko stolicy regionu.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Ceny biletów:

• Dom z Basztą: bilet normalny 18 zł, ulgowy 15 zł, promocyjny (Karta Seniora/Dużej Rodziny) 6 zł
• Kromerówka: bilet normalny 10 zł, ulgowy 6 zł, promocyjny 4 zł
• Usługa przewodnika: 50 zł (Dom z Basztą), 40 zł (Kromerówka)
• Oprowadzanie po mieście: 200 zł
• W każdy piątek wstęp bezpłatny do wszystkich obiektów muzeum (nie dotyczy Kolegiaty, Kościoła św. Anny i wieży ratuszowej)

Godziny otwarcia: Muzeum nieczynne w poniedziałki. Ostatni zwiedzający przyjmowani są na pół godziny przed zamknięciem każdego obiektu. Dokładne godziny najlepiej sprawdzić na stronie muzeumbiecz.pl przed wizytą.

Kontakt: Muzeum Ziemi Bieckiej, ul. Węgierska 1, 38-340 Biecz, tel. 13 44 71 328, 13 44 71 093, e-mail: [email protected]

Jak dojechać: Biecz leży około 20 km na południe od Gorlic i 60 km na południowy wschód od Tarnowa. Dojazd samochodem najwygodniejszy drogą wojewódzką 977 lub 993. Muzeum znajduje się w centrum miasta – oddziały rozmieszczone są w obrębie zabytkowej starówki, w odległości krótkiego spaceru od siebie.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne zwiedzanie wszystkich oddziałów warto zarezerwować około 2-3 godzin. Jeśli planujesz też spacer po mieście i zwiedzanie Kolegiaty, przewiduj pół dnia.

Muzeum organizuje Międzynarodową Noc Muzeów – to dobra okazja, by zwiedzić wszystkie obiekty w wyjątkowej atmosferze i często za darmo.

Warto też wiedzieć, że muzeum zarządza dodatkowo Kolegiatą pw. Bożego Ciała oraz Kościołem św. Anny z klasztorem oo. Reformatów – te obiekty można zwiedzać za dodatkową opłatą lub z przewodnikiem. Bilety i szczegółowy cennik dostępne na stronie internetowej muzeum.