Muzeum Podkarpackie w Krośnie Pałac Biskupi

Muzeum Podkarpackie w Krośnie zajmuje dawny Pałac Biskupi – renesansową rezydencję z XVI wieku, która sama w sobie jest zabytkiem wartym uwagi. To miejsce, gdzie historia regionu spotyka się z unikalną kolekcją lamp naftowych, uznawaną za największą w Europie. Nie trzeba być pasjonatem muzealnictwa, żeby docenić bogactwo zgromadzonych tu zbiorów – od prehistorycznych kości mamuta po szklane arcydzieła z krośnieńskich hut.

Budynek stoi w samym sercu starego miasta przy ulicy Piłsudskiego 16. Jego historia zaczęła się w 1379 roku, gdy drewniany dworek kupił biskup przemyski Eryk z Winsen.

Prawdziwy charakter pałacu budowla nabrała w pierwszej połowie XVI wieku, gdy gospodarzem był biskup Stanisław Tarło. Po pożarze miasta w 1638 roku odbudowała go kasztelanowa Zofia Skotnicka, a w kolejnych stuleciach mieściły się tu koszary, szkoły, urzędy i mieszkania prywatne. Jako muzeum funkcjonuje od 1954 roku – początkowo społeczne, organizowane przez PTTK, z czasem przekształcone w instytucję państwową.

Największa kolekcja lamp naftowych w Europie

To właśnie lampy naftowe stanowią największą dumę muzeum. W zbiorach znajduje się około 3,5 tysiąca obiektów – od prostych świeczników i lampek olejnych, przez naftowe i gazowe, aż po elektryczne. Są tu zarówno skromne lampy codziennego użytku, jak i przepiękne egzemplarze, które kiedyś zdobiły salony dworów i pałaców.

Wśród eksponatów można zobaczyć rekonstrukcję pierwszej lampy naftowej Ignacego Łukasiewicza – prekursora przemysłu naftowego. Ciekawostką jest też lampka naftowa zamontowana na składanym rowerze, jaki zrzucano ze skoczkami podczas wojny. Kolekcja obejmuje okres od drugiej połowy XIX do początku XX wieku, dokumentując ewolucję oświetlenia w czasach, gdy elektryczność dopiero zaczynała zmieniać codzienne życie.

W latach 1991-1995 przeprowadzono gruntowny remont zabytkowego pałacu i dobudowano nowe skrzydło wschodnie nad odkrytym fragmentem średniowiecznego muru obronnego Krosna z XIV wieku. Obecnie budynek posiada cztery skrzydła.

Podziemia pełne historii – od mamutów po średniowieczne mury

Zwiedzanie zwykle zaczyna się od podziemi, gdzie urządzono wystawę archeologiczną „Przeszłość ożywiona”. To podróż w najdawniejsze dzieje Podkarpacia – zgromadzono tu narzędzia, broń, ozdoby i kości mamuta, które budzą zainteresowanie zwłaszcza młodszych zwiedzających.

Wrażenie robi zagłębienie w podłodze – odwzorowanie całopalnych grobów z epoki brązu i żelaza. W tamtych czasach ciała palono na stosie, a pozostałości składowano w popielnicach i wkopywano w ziemię. W podziemiach Pałacu Biskupiego część ekspozycji urządzono wokół oryginalnego fragmentu muru obronnego Krosna z XIV wieku – autentycznego reliktu średniowiecznych fortyfikacji miasta.

Historia Krosna od zaborów po współczesność

Wystawa „Z dziejów Krosna i regionu” przedstawia losy Królewskiego Miasta od czasów zaborów, przez obie wojny światowe, aż po współczesność. W kolekcji znajduje się broń, mundury, obrazy i fotografie przedstawiające najważniejsze postacie i wydarzenia. Szczególnie cenna jest kolekcja dokumentów królewskich dotyczących Krosna od XIV do XVIII wieku.

Prawdziwym skarbem ekspozycji jest fortepian z paryskiej manufaktury rodziny Pleyelów z 1862 roku. Instrumenty tej firmy spełniały wysokie wymagania Fryderyka Chopina i wielokrotnie wygrywały międzynarodowe wystawy przemysłowe. Egzemplarz w muzeum to jeden z najstarszych, w pełni sprawnych fortepianów kameralnych tej klasy w Polsce – oryginalny relikt epoki chopinowskiej.

Szkło artystyczne i galeria sztuki w renesansowych wnętrzach

Muzeum może się pochwalić największą w Polsce kolekcją współczesnego szkła użytkowego i artystycznego. To oczywiste nawiązanie do tradycji Krosna – miasta, które od wieków słynie z przemysłu szklarskiego. Zgromadzone eksponaty – kolorowe rzeźby i przedmioty użytkowe – pochodzą przede wszystkim z Krośnieńskich Hut Szkła, ale też z prywatnych pracowni. Wystawa dokumentuje rozwój tej gałęzi przemysłu w regionie, prezentując różnorodność form, kolorów i technik wykonania.

Galeria Sztuki mieści się w dwóch salach o wyjątkowo artystycznym klimacie, podkreślonym przez renesansowe sklepienia kolebkowe z lunetami. Prezentowane są tu malarstwo, rzeźba, rzemiosło artystyczne oraz zabytkowe meble z XIX i początku XX wieku. Wśród dzieł znajdują się prace uczniów Matejki: Seweryna Bieszczada, Stanisława Bergmana i Franciszka Daniszewskiego – twórców związanych z regionem.

W 2017 roku muzeum odkupiło od Cechu Rzemiosł Różnych część przyległej kamienicy dawnego Towarzystwa „Zgoda”. Dzięki wsparciu funduszy unijnych zmodernizowano budynek, zyskując ponad tysiąc metrów kwadratowych dodatkowej powierzchni.

Dla kogo to miejsce?

Muzeum trafia do różnych grup zwiedzających. Rodziny z dziećmi docenią wystawę archeologiczną z kośćmi mamuta i możliwość uczestnictwa w warsztatach – placówka prowadzi szeroko zakrojoną działalność edukacyjną, organizując lekcje muzealne wzbogacone prezentacjami multimedialnymi. Dostępny jest też archeologiczny plac zabaw i terenowy warsztat pracy archeologa.

Miłośnicy historii znajdą tu bogate zbiory archeologiczne, dokumenty królewskie i eksponaty związane z dziejami regionu. Pasjonaci sztuki i rzemiosła artystycznego mogą podziwiać obrazy, rzeźby i szklane arcydzieła w przepięknych renesansowych wnętrzach. Sam budynek – z zachowanymi elementami dawnej świetności jak obszerna brama sieni wjazdowej, kamienna figura Chrystusa Króla czy kolebkowe sklepienia – to atrakcja dla miłośników zabytkowej architektury.

Warto wspomnieć, że muzeum gromadzi również znakomitą kolekcję poloników z Francji, pamiątki polskiej emigracji politycznej oraz największy w regionie zbiór zabytków japońskich. Biblioteka muzeum liczy ponad 25 tysięcy woluminów, w tym cenne starodruki z XVI-XVIII wieku.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Muzeum znajduje się przy ulicy Józefa Piłsudskiego 16 w centrum Krosna, na terenie zabytkowego starego miasta. Dojazd jest wygodny zarówno samochodem, jak i komunikacją publiczną – w pobliżu są przystanki autobusowe oraz parkingi.

Ważna informacja: Ze względu na remont zwiedzanie muzeum jest obecnie ograniczone. Dostępne są wystawa czasowa oraz wystawa archeologiczna „Przeszłość ożywiona”. Kasa biletowa mieści się w budynku Pałacu Biskupiego.

Ceny biletów: Wstęp na wystawę archeologiczną kosztuje 5 zł (bilet zwykły), dostępne są też bilety ulgowe i rodzinne. W niedziele wstęp jest bezpłatny. Muzeum jest nieczynne dla zwiedzających w poniedziałki.

Czas zwiedzania: Dla grup zorganizowanych zwiedzanie wystaw stałych trwa około 1-1,5 godziny, dla osób zwiedzających indywidualnie około 2 godzin. Ze względu na niewielką powierzchnię niektórych sal liczba osób w grupie nie powinna przekraczać trzydziestu. Dostępne jest oprowadzanie z przewodnikiem w języku polskim lub angielskim.

Muzeum oferuje także oprowadzanie po zabytkowym zespole krośnieńskiej starówki oraz Starym Cmentarzu. Oddziałem muzeum jest Skansen Archeologiczny „Karpacka Troja” w Trzcinicy koło Jasła, prezentujący rekonstrukcje pradawnych osad i grodzisk.

Aktualne godziny otwarcia i szczegółowe informacje o cenach najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie internetowej muzeum przed planowaną wizytą, zwłaszcza w kontekście trwającego remontu.